Sa Di TN Đồng Lạc, tục danh Võ Thị Năm, bà cụ thân sinh của Sư phụ tôi. Bao năm trời sống dưới mái chùa Tổ thân thương, tôi có diễm phúc gần gũi bà, và bà để lại trong tôi bao hình ảnh đẹp.  

Với thân phận là mẫu thân của Thầy trụ trì, nhưng bà không chút kiêu ngạo tự hào mà rất là khiêm  nhường giản dị. Bà rất tôn trọng Tăng chúng và rất từ hòa khả ái với mọi người.

Khoảng năm 1988, 1989 trở đi, học Tăng lưu trú tại Đông Hưng khoảng hai ba chục vị. Hằng ngày bà lo việc nấu thức ăn và đi chợ buổi ngọ cúng dường chư Tăng. Hồi ấy, hoàn cảnh bổn tự còn thiếu thốn, muối giấm, dầu đường hạn chế; mỗi buổi sáng chư Tăng trị nhật cũng với một món duy nhất, hoặc cải xào, hoặc giá xào, hay rau muống luộc. Cứ mỗi sáng Thầy trị nhật đi ngang phòng bà và nhận  1 phần bột ngọt, một phần đường và muối do bà đã chuẩn bị sẵn trong từng gói giấy, quý Thầy cứ nhận lấy phần tiêu chuẩn đó mà nêm thức ăn, không cần nếm thử. Đây là chủ trương tiết kiệm và quý tiếc của Tam bảo, nhất là trong buổi khó khăn chung lúc bấy giờ. Công đức này thuộc về bà trước nhất.

Bản thân tôi có nhiều kỷ niệm đẹp đối với bà. Hồi mới chân ướt chân ráo bước vào chốn Tổ, tôi là một chú tiểu một mình xa quê, hòan cảnh mới làm tôi bỡ ngỡ và nhớ quê nhà lắm. Với sự hiện diện của bà làm tôi an tâm hơn nhiều. Mỗi khi gần bà, tôi kính bà như bà ngoại của tôi, bà rất từ ái và khiêm nhượng; bà cũng đặc biệt thương tôi lắm. Bà hay kể chuyện làng quê của bà cho tôi nghe, kể cả chuyện “ma” mà bà từng gặp ở quê bà, ở Cái Bè.

Một câu chuyên rất vui qua cuộc đời bà: ở trước phòng bà, có cây xoài ngon, mỗi năm ra trái rất nhiều, khiến mấy chú chóp “lưu tâm” lắm. Bà thường để mắt tới mấy chú nhỏ, e tụi nó chọc hái những trái còn non. Bà lên tiếng cảnh báo trước rồi, thế mà mấy chóp nhỏ cứ lén lút …chọc gậy, phóng dép, ném sành lên những chùm xoài mơn mởn ngon lành, khi lạc mục tiêu âm thanh rơi trên mái ngói nghe rỗn rãng. Hễ thấy bong bà thì mấy chú chạy trốn!  Nhờ sự trông nom của bà như vậy cho nên đến mùa thu hoạch, chùa được một giỏ xoài to (cây xòai này hiện nay không còn nữa vì thân cây bị mục vì sâu mọt).

Thượng Tọa trụ trì lúc bấy giờ ất bận rộn việc Phật sự nên ít có thời gian gần gũi thăm nom bà, song bà vẫn vui vẻ và tỏ ra tế nhị lắm. Bà không sắm sửa gì nhiều, vật dụng cá nhân đủ dùng, quý nhất của bà là một xâu chuỗi tràng hạt bằng nhựa dạ quang bà thường mang theo niệm Phật. Với nhân duyên này, bà mãn phần cũng có thắng duyên tốt đẹp.

Bà mất trước rằm tháng bảy Vu Lan một ngày, năm Giáp Tuất, 1994,  chư Tôn đức trợ niệm và đưa tiễn bà rất đông. Chúng tôi đã tiễn đưa bà trong niềm thương tiếc lẫn yên tâm. Yên tâm vì bà đã gắn cuộc đời mình ở buối xế chiều vào nơi cửa Phật. Bà đã đi an nhàn như bà đã từng sống giản dị và khiêm nhường. Bà thọ 72 tuổi.

Kỷ niệm đẹp về bà trong tôi trong sâu thẳm nhiều lắm, song thời gian dần trôi, bây giờ hình ảnh hồi tuổi thơ bé không còn rõ ràng lắm, nên chỉ ghi lại đây vài hình ảnh đẹp khó quên của người đáng kính đã đi qua trái tim mình. Bà chính là một trong những ân nhân đáng quý kính nhất của tôi  bởi chính đức hạnh của bà. Tri ân lắm, và đáng tự hào lắm...!

Nguyện chân linh của bà mãi cười trước liên tọa Phật đà ở thế giới Tịnh độ nghìn vui thù thắng.

Thích Chúc Hội